Jak NIK plik kontrolowała

Udostępnij nas na:
Jednolity Plik Kontrolny (JPK), nowe narzędzie uszczelniające system podatkowy, w okresie jego wdrażania był stosowany na zbyt małą skalę. Tam, gdzie został wykorzystany, praca Krajowej Administracji Skarbowej (KAS) stała się sprawniejsza.

Jednolity Plik Kontrolny, wprowadzony artykułami 82 § 1b i 193a ordynacji podatkowej, obowiązuje dużych przedsiębiorców od 1 lipca 2016 roku (pozostałe kategorie przedsiębiorców objęte zostały później) i służy uszczelnieniu systemu podatkowego. Narzędzie to stanowią księgi i dokumenty księgowe prowadzone za pomocą programów komputerowych we wspólnym dla wszystkich formacie. Podatnik winien je tworzyć i przechowywać, by okazać na żądanie organu administracji skarbowej. Ponadto podatnicy są zobowiązani dostarczać co miesiąc, bezpośrednio do Szefa KAS, dane w postaci ewidencji zakupu i sprzedaży VAT (JPK_VAT).

JPK dzięki założonym funkcjonalnościom umożliwia kompleksową i szybką analizę danych z ewidencji podatkowych o kontrahentach i transakcjach. Organy Krajowej Administracji Skarbowej odnotowują poprawę tempa procedur kontrolnych dzięki zastosowaniu JPK w porównaniu z tymi, gdzie JPK nie zastosowano.

Wprawdzie w latach 2016-2017 i w I połowie 2018 r. mierzony w dniach czas przeprowadzanych kontroli wydłużał się, jednakże wynikało to z rozwoju czynności analitycznych i większej liczby czynności sprawdzających. Prowadzone kontrole i postępowania dotyczyły spraw o coraz wyższym stopniu skomplikowania. Te prostsze były częściej wyjaśniane bez potrzeby wszczynania kontroli.

Ponadto odnotowano wyraźny spadek liczby kontroli u podatników na rzecz wzrostu liczby czynności analitycznych i sprawdzających.

Zaznaczyć należy, że o ile w 2015 r. 72,7 proc. kontroli u podatników przynosiło efekty finansowe, to w I połowie 2018 r. skuteczność ta zwiększyła się do 78,1 proc.

Niestety stopień wykorzystania narzędzia w jego początkowej fazie funkcjonowania był niewystarczający.

Wynikało to z opóźnień Ministerstwa Finansów w opracowaniu koncepcji wykorzystania JPK_VAT oraz pozostałych struktur JPK, a przede wszystkim stworzenia i udostępnienia narzędzi informatycznych umożliwiających wykorzystanie danych zawartych w JPK. Dopiero w sierpniu 2018 r. resort zlecił stworzenie rozwiązania zapewniającego dostęp do danych z plików pozostałych struktur JPK, pobieranych na żądanie organów podatkowych.

W latach 2016-2017 resort na poziomie centralnym nie prowadził weryfikacji, czy podatnicy zobowiązani do składania JPK_VAT wywiązywali się z tego obowiązku. Ministerstwo wadliwie też zorganizowało podział zadań związanych z nadzorem nad wdrażaniem i wykorzystaniem instrumentu, nie opracowało stosownego regulaminu. Do końca I połowy 2017 r., tj. przez rok, nie ustalono żadnych mierników skuteczności i efektywności wykorzystania JPK. Później wprowadzone w tym zakresie rozwiązania były niekompletne i nie zapewniały skutecznego pomiaru.

Pliki JPK_VAT do końca 2016 r. nie zawierały numeru NIP kontrahenta, który umożliwiałby porównanie transakcji wykazanych przez podatników, bo nie wymagały tego przepisy. Zmiany w tym zakresie wprowadzono 1 stycznia 2017 r.

Natomiast kontrolerzy pozytywnie ocenili zapewnienie przez Ministerstwo bezpieczeństwa i stabilności systemu informatycznego służącego pobieraniu plików JPK_VAT od podatników, a także szkolenia dla pracowników obsługujących JPK.

Organy podatkowe w początkowym okresie (do połowy 2017 r.) śladowo korzystały z pliku, i to tylko w czynnościach sprawdzających – w postępowaniach podatkowych w ogóle. Dopiero w kolejnym okresie sięgały po niego częściej. Dzięki temu KAS mogła analizować ryzyko wystąpienia strat dla budżetu i typować podmioty mogące generować te straty. Sporządzano raporty o niezgodnościach pomiędzy danymi w plikach JPK_VAT i w deklaracjach podatnika oraz jego kontrahentów, wykrywano faktury wystawione przez podmioty zalegające z podatkami.

STACJE PALIW – SPRZEDAŻ DETALICZNA – RAPORT 2019
> kliknij, aby się zapoznać się z pełnym wydaniem <

W ocenie NIK warunkiem uzyskania wymiernych i oczekiwanych efektów w związku ze stosowaniem JPK jest przede wszystkim jego pełne wdrożenie i zwiększenie stopnia wykorzystania przez organy administracji skarbowej.

Izby administracji skarbowej, urzędy skarbowe i celno-skarbowe w miarę możliwości logistycznych i infrastrukturalnych starały się optymalnie wykorzystać nowe narzędzie. Wykorzystanie informacji zawartych w JPK_VAT pomogło w przeprowadzaniu zajęć egzekucyjnych lub zabezpieczających.

Ogromna większość przedsiębiorców oceniła, że wprowadzenie JPK nie wpłynęło negatywnie na koszty wypełniania bieżących obowiązków podatkowych, natomiast początkowe koszty wdrożenia JPK w przedsiębiorstwach uzależnione były głównie od ich wielkości.

Ankietowani przedsiębiorcy nie byli w stanie wskazać, czy po wprowadzeniu pliku zmniejszyła się uciążliwość kontroli podatkowych, jednak dzięki wprowadzeniu JPK blisko 55 proc. przedsiębiorców zaczęło weryfikować rzetelność swoich kontrahentów lub robi to częściej.

Kontrola NIK objęła organy KAS zajmujące się zarówno dużymi podatnikami, jak i mikroprzedsiębiorcami.

Wnioski

NIK zawnioskowała do Ministra Finansów o:

– niezwłoczne przygotowanie oraz wdrożenie narzędzia zapewniającego jednostkom KAS dostęp do plików przekazywanych na żądanie organów podatkowych przez podatników drogą elektroniczną;

– określenie w zakresach kompetencji poszczególnych komórek organizacyjnych Ministerstwa Finansów zadań dotyczących nadzoru nad wykorzystaniem plików JPK w kontrolach podatkowych i celno-skarbowych oraz w postępowaniach podatkowych;

– stałe monitorowanie wykorzystania plików JPK przez jednostki KAS, w tym poprzez wprowadzenie mierników pozwalających ocenić stopień wykorzystania plików JPK w kontrolach podatkowych i celno-skarbowych oraz w postępowaniach podatkowych.

© BROG B2B Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp.k.
Dalsze rozpowszechnianie powyższego materiału jest zabronione.