Polska znalazła się w grupie sześciu państw, które chcą otworzyć na forum Unii Europejskiej debatę o opodatkowaniu nadzwyczajnych zysków koncernów naftowych. Nie ma jeszcze projektu przepisów ani decyzji o wprowadzeniu daniny. Jest natomiast polityczna inicjatywa, aby temat został omówiony podczas wrześniowego spotkania ministrów finansów UE w Dublinie.
Według informacji agencji AFP ministrowie finansów Niemiec, Włoch, Austrii, Polski i Portugalii oraz minister gospodarki Hiszpanii przygotowali wspólne wystąpienie do ministra finansów Irlandii. Kraj ten sprawuje obecnie rotacyjną prezydencję w Radzie Unii Europejskiej.
Autorzy inicjatywy chcą, aby możliwość opodatkowania nadzwyczajnych zysków koncernów naftowych znalazła się w programie nieformalnego posiedzenia ministrów gospodarki i finansów państw UE. Spotkanie ECOFIN odbędzie się 18 i 19 września 2026 roku w Dublinie, co potwierdza oficjalny kalendarz irlandzkiej prezydencji.
Państwa wskazują na wysokie marże rafineryjne
Inicjatorzy rozmów argumentują, że koncerny naftowe osiągają obecnie wysoką rentowność, a ich marże na produktach rafinowanych wzrosły bardziej niż ceny samej ropy. Ich zdaniem przedsiębiorstwa czerpiące ponadprzeciętne korzyści finansowe ze skutków kryzysu powinny uczestniczyć w łagodzeniu obciążeń ponoszonych przez konsumentów i budżety państw.
Wspólne wystąpienie ma być wezwaniem do rozpoczęcia prac nad ogólnounijnymi ramami opodatkowania nadzwyczajnych zysków. Jak informuje „El País”, przedmiotem analizy miałaby być także możliwość objęcia mechanizmem części dochodów osiąganych za granicą przez międzynarodowe koncerny naftowe.
Dane rynkowe potwierdzają wyraźny wzrost rentowności segmentu rafineryjnego. Europejski Bank Centralny zwrócił uwagę, że rosnące marże rafineryjne dodatkowo zwiększyły wpływ kryzysu na ceny paliw. W przypadku oleju napędowego wzrosły one z około 0,10 euro za litr przed rozpoczęciem konfliktu do około 0,35 euro w pierwszych tygodniach lipca.
Mocne wyniki finansowe odnotowują również poszczególne koncerny. Grupa ORLEN zakończyła drugi kwartał 2026 roku z zyskiem netto w wysokości 7,7 mld zł, wobec około 1,5 mld zł rok wcześniej. EBITDA LIFO segmentu Downstream wzrosła w tym czasie z 1,9 do 5,9 mld zł. Spółka wskazała, że na wynik tej części działalności pozytywnie wpłynęło otoczenie makroekonomiczne związane z sytuacją geopolityczną.
Wzrost wyników finansowych nie przesądza jednak, jaka ich część mogłaby zostać uznana za nadzwyczajny zysk podlegający dodatkowej daninie. Wymagałoby to określenia jednolitej metodologii, podstawy opodatkowania i okresu porównawczego.
Punktem odniesienia rozwiązanie z 2022 roku
Autorzy inicjatywy odwołują się do rozwiązania zastosowanego po rozpoczęciu pełnoskalowej agresji Rosji na Ukrainę. Unia Europejska ustanowiła wówczas czasową składkę solidarnościową dla przedsiębiorstw działających m.in. w sektorach ropy, gazu, węgla i rafinerii.
Mechanizm obejmował część zysków przekraczającą o ponad 20 proc. średni wynik z lat 2018–2021. Minimalna stawka wynosiła 33 proc., a za pobieranie środków odpowiadały państwa członkowskie. Rozwiązanie dotyczyło zysków osiąganych w 2022 lub 2023 roku i już wygasło.
Nie oznacza to, że ewentualna nowa danina zostałaby skonstruowana na identycznych zasadach. Obecnie nie określono jej potencjalnej stawki, podstawy opodatkowania, katalogu objętych nią przedsiębiorstw ani sposobu wykorzystania wpływów.
Na razie jest inicjatywa, nie decyzja UE
Według Euronews ujawniony dokument pozostaje projektem listu i nie został jeszcze ostatecznie uzgodniony. Nie ma również formalnego projektu Komisji Europejskiej ani porozumienia między państwami członkowskimi.
Nawet umieszczenie tematu w programie spotkania ECOFIN oznaczałoby dopiero rozpoczęcie politycznej dyskusji. Przygotowanie wspólnego mechanizmu wymagałoby następnie opracowania odpowiedniej podstawy prawnej oraz zdobycia poparcia państw UE.
Rozwiązanie na poziomie unijnym mogłoby ograniczyć ryzyko powstania nierównych warunków konkurencji, do czego mogłoby dojść w przypadku wprowadzania przez poszczególne kraje odmiennych danin. Osiągnięcie porozumienia może być jednak trudne. Polityczne podziały występują nawet w Niemczech, gdzie inicjatywę popiera minister finansów Lars Klingbeil z SPD, ale sprzeciwia się jej CDU kanclerza Friedricha Merza.
Polski podatek nadal czeka na rozstrzygnięcie TK
Europejskiej inicjatywy nie należy utożsamiać z przyjętą w Polsce ustawą o podatku od nadzwyczajnych zysków osiągniętych ze sprzedaży paliw ciekłych. Krajowe przepisy przewidywały daninę w wysokości 60 proc. podstawy opodatkowania i miały obejmować okres od marca do grudnia 2026 roku.
Prezydent Karol Nawrocki skierował jednak ustawę do Trybunału Konstytucyjnego w trybie kontroli prewencyjnej. Oznacza to, że przepisy obecnie nie obowiązują. Nie wiadomo również, czy ewentualny mechanizm europejski zastąpiłby rozwiązania krajowe, czy funkcjonowałby równolegle z nimi.
źródło: AFP, inf. własna
Weź udział w naszym wydarzeniu – XXIV FOOD BUSINESS FORUM® 2026
© BROG B2B Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp.k.
Dalsze rozpowszechnianie powyższego materiału jest zabronione.