W 2015 roku Ministerstwo Finansów stwierdziło nieprawidłowości w przedsiębiorstwach obracającymi paliwami ciekłymi na kwotę 6,5 mld zł. Jakiego uszczerbku z tytułu szarej strefy w branży paliw doznał Skarb Państwa w 2016 roku, przed wprowadzeniem tzw. pakietu paliwowego?
Bardzo trudno jest precyzyjnie oszacować wielkość strat z tytułu nielegalnej działalności w branży paliwowej, ale wdrażanie pakietu paliwowego i transportowego przyniosło ok. 2,5 mld zł dodatkowych wpływów budżetowych. Wysokość tych wpływów pokazuje, z jakiej wielkości szarą strefą mieliśmy do czynienia. Uszczegóławiając zaś dane dotyczące szarej strefy na rynku paliw podam, że wielkość oficjalnego importu rozumianego jako suma nabyć wewnąrzwspólnotowych i importu z państw trzecich wzrosła o prawie 50 procent porównując pierwsze półrocze 2016 i 2017 roku. Przełożyło się to bezpośrednio na wpłaty należności skarbu państwa.
Czy może Pan Minister wymienić najistotniejsze regulacje pakietu paliwowego, które pozwoliły skutecznie ograniczyć szarą strefę?
Podstawowym celem zmian wprowadzonych przez tzw. pakiet paliwowy było uszczelnienie poboru podatku VAT w zakresie obrotu paliwami ciekłymi z zagranicą, w szczególności poprzez uporządkowanie zasad przywozu paliw do kraju. Wcześniej kilka ustaw dotyczyło tej samej czynności, tj. przywozu paliw do kraju, ale w różnych aspektach tego zagadnienia, co powodowało, że żadna z nich nie przynosiła pożądanego efektu. Mieliśmy więc takie sytuacje, że VAT nie był płacony, bo handlujący nie musiał być podatnikiem VAT. Z kolei podatnicy akcyzy (zarejestrowani odbiorcy i składy podatkowe) obsługiwali podmioty nieuprawnione do handlu paliwami, i kwestia ta pozostawała poza kompetencjami Prezesa URE, który miał ograniczone możliwości odmowy udzielenia koncesji, w tym także mało wiarygodnym podmiotom spoza naszego kraju. Podmioty sprowadzające paliwa nie utrzymywały zapasów obowiązkowych.
Stąd intencją pakietu paliwowego było uregulowanie zasad dokonywania przez zarejestrowanych odbiorców i składy podatkowe nabyć paliw (w rozumieniu podatku akcyzowego) na rzecz innych podmiotów. Warunki takiej usługi pozwalają identyfikować właściciela paliwa, a tym samym podmiot zobowiązany do zapłaty VAT i posiadania koncesji OPZ (koncesja na obrót paliwami ciekłymi z zagranicą).
Zmiany legislacyjne pozwoliły na uregulowanie systemu nabyć wewnątrzwspólnotowych paliw na rzecz tzw. odpraw akcyzowych. To umożliwia lepszy nadzór nad wprowadzaniem paliwa do kraju, bowiem odprawa może być dokonana wyłączenie na rzecz polskiego podatnika VAT, będącego właścicielem paliwa i posiadającego koncesję OPZ.
W nowej sytuacji prawnej każdy podmiot dokonujący nabycia wewnątrzwspólnotowego paliw jest podatnikiem VAT, niezależnie czy siedzibę ma w Polsce, czy zagranicą, bowiem podmiot zagraniczny musi działać poprzez oddział w Polsce.
Nastąpiła zmiana zasad rozliczania WNT paliw (tzw. przyśpieszony VAT). Pobór podatku VAT następuje już w momencie przywozu paliwa, a nie za miesiąc lub kwartał po jego sprzedaży w kraju. Podmiotem odpowiedzialnym za pobór podatku (dokonującym zapłaty) jest zarejestrowany odbiorca lub skład podatkowy obsługujący nabywcę paliwa jako płatnik tego podatku. Pobór podatku już w momencie dokonania transportu paliwa sprawia, że potencjalne oszustwo w postaci złożenia nierzetelnej deklaracji miesięcznej jest znacznie mniej prawdopodobne.
Pakiet paliwowy wprowadził zaostrzenie warunków ubiegania się o koncesję na obrót paliwami z zagranicą (powiązano je również z obowiązkiem utrzymywania zapasów obowiązkowych). Prezes URE został wyposażony w szersze kompetencje do obierania koncesji. Wprowadzenie obowiązku rejestracji dla celów VAT dla oddziałów podmiotów zagranicznych w Polsce wykluczyło stosowanie mechanizmów wyłączających odpowiedzialność podatkową podmiotów zagranicznych wprowadzających paliwa na terytorium kraju.
Dodatkowo wprowadzono nowe przepisy na gruncie Kodeksu karnego skarbowego. Nowe regulacje prawnokarne mają zastosowanie w przypadkach prób wprowadzania do kraju paliwa pod pozorem transportu lub tranzytu olejów smarowych, antykorozyjnych i rzepakowych. Zmiana przeznaczenia takiego wyrobu (zlanie na stacji paliw) stanowi samoistne przestępstwo skarbowe, naruszenie warunków przewozu wyrobów akcyzowych.
Ponad rok temu, 1 sierpnia 2016 roku, został wprowadzony pakiet paliwowy. Jakie efekty udało się osiągnąć dzięki zmianom prawa? Jakie są wnioski ministerstwa po tych 12 miesiącach?
W mojej ocenie rozwiązania pakietu paliwowego w sposób zdecydowany ograniczyły oszustwa na rynku paliwowym skupiające się na mechanizmach wewnątrzwspólnotowych nabyć paliw realizowanych za pośrednictwem zarejestrowanych odbiorców, wykorzystujących mechanizmy trójstronnych transakcji uproszczonych oraz brak realnego nadzoru nad podmiotami korzystającymi z koncesji OPZ. System poboru podatku VAT z tytułu WNT znacznie zmniejsza kwotę mogącą być przedmiotem oszustwa na dalszym etapie obrotu paliwami. Zmiany w obrocie paliwami silnikowymi po wprowadzeniu pakietu paliwowego oraz efekty podatkowe wprowadzonych rozwiązań są widoczne w analizach statystycznych.
Szacunkowa wielkość konsumpcji paliw ciekłych w kraju po I kwartale 2017 roku w porównaniu do I kwartału 2016 roku była większa o 5 proc. w przypadku benzyn i 15 proc. w przypadku oleju napędowego. Wzrost legalnej konsumpcji paliw ciekłych spowodował zmiany w strukturze ich przywozu do Polski. Analiza nabyć wewnątrzwspólnotowych i importu paliw ciekłych dokonywanych w I kwartale 2016 r. i I kwartale 2017 r. potwierdziła, że na krajowy rynek wprowadzono w tych okresach podobne ilości paliw. Jednak znacząco zmieniła się struktura nabyć w zakresie kanałów, którymi paliwa ciekłe są wprowadzane na krajowy rynek. Globalny oficjalny przywóz benzyny i oleju napędowego w I kw. 2017 wzrósł odpowiednio o 37 proc. i 72 proc.
Ocena skutków regulacji przewidywała wzrost dochodów budżetowych w 2017 r. o kwotę 2,5 mld zł. Dla oceny wielkości wpływów budżetowych z podatku VAT, akcyzy i opłaty paliwowej wykorzystane zostały szacunkowe dane o dodatkowych wpływach z VAT.
W wyniku analizy wybranej grupy podmiotów posiadających koncesje na obrót paliwami ciekłymi (OPC) oraz deklaracji podatkowych VAT-7 i VAT-14 stwierdzono, że w I kwartale 2017 r. obrót deklarowany przez podmioty w stawce podstawowej 23 proc. wzrósł z 40,7 mld do 52,5 mld zł. Wzrost deklarowanego podatku do wpłaty analizowanej grupy podmiotów wyniósł 966 mln zł.
Obserwujemy, że nielegalny obrót paliwami przenosi się do tzw. czarnej strefy. Obecnie grupy przestępcze próbują przywozić paliwo, przemycając je pod pozorem transportu lub tranzytu olejów smarowych, antykorozyjnych i rzepakowych.
Minister Wiesław Jasiński w wywiadzie opublikowanym na łamach naszej ubiegłorocznej publikacji „Stacje Paliw – Sprzedaż Detaliczna – Raport 2016” powiedział, że „skuteczne i szybkie reagowanie na występujące nieprawidłowości, w tym w branży paliwowej” powinno być możliwe po powołaniu Krajowej Administracji Skarbowej. KAS działa od 1 marca br. Jakie są efekty powołania tego organu? Czy rzeczywiście MF uzyskało nową jakość przeciwdziałania nieprawidłowościom w branży paliwowej?
Skonsolidowane organy KAS podejmują działania operacyjne i kontrolne, mające zapewnić prawidłową egzekucję pakietu paliowego, w sposób znacznie lepiej skoordynowany niż miało to miejsce przed reformą naszej administracji. Uprawnienia KAS i zmiany organizacyjne w naszych służbach pozwalają skuteczniej przeciwdziałać „czarnej strefie” w branży paliwowej. KAS na bieżąco podejmuje działania, które uszczelniają system obrotu paliwami. Realizujemy ponawiane kontrole prewencyjne cystern, wspomagane posiadanymi uprawnieniami w zakresie czynności operacyjno-rozpoznawczych i dochodzeniowych. Posiadamy odpowiednie zabezpieczenie logistyczne do badań próbek i przechowywania zajętego paliwa.
Utworzenie KAS pozwoliło na skoordynowaną kontrolę podmiotów uczestniczących w przywozie paliw do kraju w ramach WNT pod kątem przestrzegania wymagań pakietu paliwowego. Połączenie w jeden organizm służb skarbowych i celnych wyeliminowało dotychczasowe problemy ze skutecznym egzekwowaniem prawa, kiedy to Służba Celna nie odpowiadała za VAT krajowy, ale nadzorowała akcyzowo składy podatkowe i zarejestrowanych odbiorców. Natomiast kontrola skarbowa kontrolowała VAT, ale nie miała bezpośredniego dostępu do danych o przemieszczeniach paliw i podmiotach w nich uczestniczących.
W kwietniu br. weszły w życie regulacje tzw. pakietu przewozowego. W myśl nowych przepisów firmy oraz osoby prawne prowadzące działalność gospodarczą zostały zobowiązane do rejestrowania w internetowym systemie każdego transportu paliwa powyżej 500 litrów. Czy nowe przepisy w zakresie transportu paliw przyniosły spodziewane efekty? Co możemy powiedzieć po trzech miesiącach obowiązywania nowego prawa?
Na przestrzeni ostatnich kilku lat ewolucja oszustw podatkowych, szczególnie w obszarze VAT, związana jest z powstaniem skomplikowanych i zorganizowanych mechanizmów o typowo przestępczym charakterze, w których udział biorą także zorganizowane grupy przestępcze. W związku z tym działania administracji skarbowej i przepisy prawa muszą być nastawione na ograniczenie tzw. szarej strefy oraz uszczelnianie systemu podatkowego.
System monitorowania drogowego przewozu obowiązuje w Polsce od 18 kwietnia 2017 r. i stanowi uzupełnienie wprowadzonych w II połowie 2016 r. rozwiązań w ramach tzw. pakietu paliwowego i pakietu energetycznego. Polega na gromadzeniu, przetwarzaniu, analizowaniu danych o przewozie towarów oraz kontroli wypełniania obowiązków wynikających z ustawy.
W praktyce wygląda to tak, że od 18 kwietnia do 7 sierpnia br., dokonano rejestracji 945 000 przewozów towarów. Przeprowadzonych zostało 106 816 kontroli, w trakcie których ujawniono 1059 nieprawidłowości związanych z realizowanym przewozem.
Efektem wdrożenia nowych przepisów jest przede wszystkim ich prewencyjne oddziaływanie na podmioty gospodarcze. Nieuchronność kontroli oraz wysokość sankcji za naruszenie przepisów skutecznie odstraszają potencjalnych, nieuczciwych przedsiębiorców.
Wprowadzane rozwiązania mają na celu wyeliminowanie nieewidencjonowanego obrotu towarami i wyrobami akcyzowymi, a przez to wzmocnienie konkurencyjności i stabilności gospodarki. Założeniem zmian legislacyjnych było to, że łączne dochody na przestrzeni 10 lat wzrosną o 6,5 mld. Dla przykładu, odnotowywany obecnie wzrost sprzedaży paliwa przez koncerny paliwowe na poziomie 25-30 proc. automatycznie przekłada się na wzrost wpłaconych podatków do budżetu państwa.
Czy ministerstwo zaobserwowało nowe metody działania szarej strefy? Jeśli tak, to na czym one polegają?
Obok działań sprawdzających i kontrolnych cały czas, na bieżąco prowadzony jest monitoring i analiza tego, co dzieje się na rynku. W sytuacji gdy grupy przestępcze próbują „omijać” wprowadzane rozwiązania, następuje reakcja z naszej strony i może to przekładać się na zmiany legislacyjne bądź organizacyjne w naszych służbach. Z uwagi na to, że oszuści podatkowi również uważnie obserwują nasze działania, nie mogę mówić o szczegółach. Chciałbym jednak podkreślić, że w reakcji na działania „szarej strefy” w 2017 r., obok zmian legislacyjnych, dokonano zmiany w podejściu KAS do zwalczania przestępczości podatkowej.
Obecnie w przypadkach stwierdzenia podejrzenia przestępstwa uruchamiane są postępowanie przygotowawcze, a kontrola celno-skarbowa wspomaga te działania jedynie w uzasadnionych przypadkach, jako narzędzie pomocnicze. Koncentrujemy nasze działania w obszarach szczególnie zagrożonych przestępczością podatkową m.in. wyłudzaniem zwrotów VAT, nieopodatkowanym obrocie paliwami i innymi wyrobami akcyzowymi.
Nastąpiła też automatyzacja czynności weryfikujących rzetelność deklarowanych podstaw opodatkowania, umożliwiających wykrywanie powiązań biznesowych. Nasze działania prowadzone są z wykorzystaniem Jednolitego Pliku Kontrolnego i innych narzędzi analitycznych wspomagających proces wykrywania nieprawidłowości w rozliczeniach podatkowych.
Wprowadzane od 2016r. rozwiązania, usprawniają wykrywanie nieprawidłowości i pozwalają skuteczniej zwalczać przestępczość podatkową. Ostatnie dane potwierdzają, że działania służb skarbowych skutecznie wpływają na poprawę ściągalności podatku od towarów i usług ograniczając skalę nadużyć przy równoczesnym skróceniu okresu wypłaty należnych zwrotów VAT.
Jakie dalsze działania planuje podjąć KAS w celu ograniczania szarej strefy w obrocie paliwami? Na jakie nowe regulacje powinna przygotować się branża?
Do działań KAS zmierzających do dalszego ograniczania występowania szarej strefy zaliczyć należy wprowadzenie obowiązku przekazywania danych geolokalizacyjnych środka transportu. Ustawą o systemie monitorowania drogowego przewozu towarów wprowadzono jeden z elementów systemu monitorowania czyli rejestr SENT. Podjęliśmy prace nad uzupełnieniem systemu o przesyłanie danych geolokalizacyjnych. Projektowane zmiany będą stanowić uzupełnienie dla zgłoszenia przewozu przez wskazania geolokalizacyjne tak, by kontrola przewozu była jeszcze bardziej skuteczna i efektywna. Obowiązkiem przewoźnika, w sytuacji gdy nie będzie użytkował własnych systemów lokalizacji, będzie wyposażenie środka transportu w lokalizator, zaś obowiązkiem kierującego będzie włączenie lokalizatora w momencie rozpoczęcia przewozu i wyłączenie w chwili zakończenia przewozu w ostatnim miejscu rozładunku.
Planujemy również wprowadzenie systemu monitorowania w stosunku do przewozu realizowanego koleją. Zmiany prawne w tym zakresie mają na celu ograniczenie możliwości wykorzystania transportu kolejowego do realizacji nielegalnych przewozów „towarów wrażliwych” m.in. paliw płynnych, alkoholu skażonego i suszu tytoniowego.
Wywiad ukazał się na łamach publikacji "Stacje Paliw – Sprzedaż Detaliczna – Raport 2017" (strony 24-26) – wydaniu specjalnym miesięcznika "Stacja Benzynowa & Convenience Store".