Paliwa oraz inne substancje ropopochodne są cieczami niebezpiecznymi. Do unieszkodliwiania ich wycieków służą sorbenty, które powinny znajdować się na wyposażeniu stacji paliw.
Na terenie stacji powinny być obecne także:
• preparaty do odtłuszczania powierzchni;
• ciężkie rękawy (zapory) do ograniczania rozlewisk substancji niebezpiecznych;
• pojemniki na odpady.
Najwygodniejsze i najbezpieczniejsze jest posiadanie:
• wiaderka z sorbentem i spryskiwacza z preparatem odtłuszczającym do codziennego utrzymania stacji paliw w czystości;
• pojemnika dwudzielnego na czysty sorbent i zużyty sorbent;
• zestawu środków (w tym rękaw ograniczający wyciek) np. „Apteczki Ekologicznej” w razie wystąpienia większej awarii.
Zarówno sorbenty jak i preparaty odtłuszczające muszą być dostosowane do specyficznych warunków panujących na stacji paliw, czyli otwartej przestrzeni, różnych warunków pogodowych, dużego ruch zarówno pieszych jak i pojazdów, zagrożenia pożarowego, bezpieczeństwa użytkowników, małych powierzchni magazynowych oraz działalności całodobowej. Na stacjach paliw z reguły używane są sorbenty mineralne.
Kryteria, jakie powinien spełniać tego typu sorbent to:
Ze względu na bezpieczeństwo obsługi, klientów i obserwatorów.
• niepalny – taki sorbent nie stwarza dodatkowego zagrożenia pożarowego,
• bierny chemicznie – tzn. nie reaguje z pochłanianymi cieczami. Skutkiem reakcji chemicznej, np. z rozlanym kwasem akumulatorowym, może wydzielać się ciepło i mogą powstawać różne lotne i ciekłe substancje o trudnych do przewidzenia własnościach;
• uniwersalny – pochłania bezpiecznie różne ciecze tzn. ropopochodne i oleje, związki palne, związki utleniające się, kwasy, zasady, roztwory wodne i ciecze polarne. Wybrany sorbent musi bezpiecznie pochłaniać wszystkie ciecze niezależnie od stwarzanego przez nie zagrożenia;
• antypoślizgowy – odpowiednia twardość sorbentu zapobiega powstawaniu po sorpcji śliskiej gliniastej masy;
• nie oddaje wchłoniętej cieczy – co zapobiega wtórnemu zagrożeniu poślizgiem.
Ze względu na własności użytkowe.
• Właściwie dobrany ciężar nasypowy ok. 0,4-0,6 kg/l:
– za mały ciężar nasypowy powoduje, że sorbent jest wrażliwy na wiatr oraz trzeba go sztucznie dociążać, gdyż unosi się na powierzchni rozlewiska
– sorbenty o bardzo dużym ciężarze nasypowym (ok. 0,9 g/dcm3) mają małe zdolności chłonne;
• chłonność – możliwość zebrania jak największej ilości rozlanej substancji jak najmniejszą ilością sorbentu. Dużą chłonność sorbentom mineralnym zapewnia wielokrotne wyprażanie w wysokiej temperaturze. Wysoka chłonność sorbentów ma bezpośrednie przełożenie na ilość miejsca magazynowego, koszty transportu, czas usuwania zanieczyszczenia olejowego oraz ilość odpadu – im większa chłonność tym mniej odpadu;
• wielokrotne używanie – ten sam sorbent ze względu na swoją specyficzną budowę (odpowiednio ukształtowane kapilary) może być używany wielokrotnie do usuwania rozlewiska olejowego (to również zmniejsza ilość odpadu);
• prostota w sposobie używania – praktycznie tylko sorbenty kalcynowane (wielokrotnie wyprażane termicznie w bardzo wysokich temperaturach) po nasączeniu zachowują swoje własności fizyczne. Są łatwe do usunięcia i nie zmieniają się w lepkie błoto (przy kontakcie z wodą);
• skuteczne dosuszenie powierzchni – zapewnia to odpowiednia granulacja sorbentu:
– zbyt duże granulki nie docierają w małe szczeliny powierzchni;
– pył dostaje się w drobne szczeliny, nie mając własności sorpcyjnych przylepia się do podłoża i jest trudny do usunięcia.
Ze względu na aspekty ekonomiczne.
Jeżeli oferowane sorbenty w większości odpowiadają opisanym powyżej kryteriom związanym z bezpieczeństwem, własnościami użytkowymi i lokalnymi przepisami z zakresu ochrony środowiska, to rozpatrując aspekty ekonomiczne należy wziąć pod uwagę:
• cenę sorbentu;
• chłonność sorbentu;
• możliwość wielokrotnego wykorzystania;
• koszt odbioru odpadu;
• koszty transportu.
Kryteria, które powinny spełniać preparaty odtłuszczające to:
• Preparat musi być preparatem niepalnym, bez zawartości rozpuszczalników organicznych.
• Odczyn preparatu powinien być neutralny, czyli jego pH – powinno być zbliżone do 7
• Preparaty nie mogą tworzyć stabilnej emulsji z węglowodorami (oleje, paliwa) do usunięcia, których zostały użyte.
• Preparat powinien być w każdej chwili gotowy do użytku, czyli być środkiem o stężeniu roboczym.
• Preparaty nie mogą zawierać środków odżywczych (zazwyczaj są to związki azotu i fosforu) dla mikroflory środowiskowej.
• Zdolność penetracji podłoża.
Koncerny paliwowe przeprowadzały kiedyś szkolenia teoretyczne i praktyczne, na których przekazywano personelowi podstawowe informacje dotyczące ochrony środowiska, stosowania sorbentów i preparatów odtłuszczających oraz postępowania z odpadami. Obecnie chyba ich nie ma – wszędzie szukane są oszczędności.
To błąd. Personel na stacji powinien być przeszkolony praktycznie, by wiedzieć ile sorbentu nasypać, jak zebrać, co zrobić z powstałym odpadem, jak również by wiedzieć jak stosować środki do bieżącego utrzymania stacji w czystości oraz jak działać na wypadek awarii.
Najważniejszy jest dobór środków. W każdym koncernie, bądź na prywatnej stacji paliw potrzebna jest odpowiedzialna osoba posiadająca dużą wiedzę na temat sorbentów i środków odtłuszczających oraz przepisów z zakresu ochrony środowiska, BHP i p.poż.
Dokonując wyboru środków należy także pamiętać, że do informacji producenta lub dystrybutora należy podchodzić z ograniczonym zaufaniem. Niejednokrotnie sprzedający mija się z prawdą i opowiada bzdury byle by tylko sprzedać towar. Jedna z firm oferująca sorbent kiepskiej jakości (mała chłonność i duża zawartość pyłu) jednocześnie informuje, że sorbent ten po zużyciu do pochłaniania substancji ropopochodnych nie jest odpadem niebezpiecznym i można go zdeponować na wysypisku komunalnym. Tymczasem, zużyte sorbenty zawierające substancje niebezpieczne (w tym substancje ropopochodne) zostały zaklasyfikowane, jako odpady niebezpieczne o kodzie 15 02 02*. Według obowiązującego prawa odpady te muszą być przekazywane do unieszkodliwienia wyłącznie uprawnionemu, posiadającemu odpowiednie decyzje odbiorcy.
Aby stacja paliw była ekologiczna, czysta i miała dobry wizerunek również w oczach klientów, to oprócz doraźnego stosowania ww. środków należy ją dwa razy do roku gruntownie umyć. Tę czynność najlepiej jest powierzyć wyspecjalizowanej firmie, która usługę wykona sprawnie i za pomocą odpowiednich środków, które nie spowodują jakichkolwiek uszkodzeń infrastruktury lub powierzchni poziomych. Wówczas uzyskamy najlepsze efekty.